Om een milieu-impact te meten dient men de effecten van de menselijke activiteiten op de natuur en de omgeving in kaart te brengen, vaak van grondstof tot afvalwerking. En “duurzaam” betekent letterlijk dat iets lang meegaat of van lange duur is. Maar hoe wordt de milieu-impact gemeten en heeft het woord “duurzaam” nog een bredere betekenis?
De inhoud van dit artikel is gebaseerd op de Technische voorlichting TV 280 “Het platte dak” (Hfst. 2.3 Milieu-aspecten) en op de publicaties van Buildwise “Milieu-impact van platte daken” (2013/3.6 en 2015/2.19). Meer gedetailleerde informatie kunt U terugvinden in deze publicaties!
Wat is de bredere betekenis van het woord “duurzaam”?
Tegenwoordig heeft het woord “duurzaam” een heel brede betekenis. Duurzaam bouwen impliceert dat er aandacht besteed wordt aan de technische, milieugerelateerde , economische en maatschappelijke aspecten van het bouwgebeuren. Een gebouw of meer specifiek een dak kan echter enkel duurzaam zijn indien het eerst gedurende zijn volledige levensduur aan de verwachte technische en functionele prestaties voldoet. Bovendien moet er gestreefd worden naar een beperkte impact op het milieu en op de menselijke gezondheid (bv. door de CO²-uitstoot en andere schadelijke emissies te beperken), een maximale maatschappelijke duurzaamheid (goede werkvoorwaarden bij de productie van materialen…) en een optimale economische duurzaamheid (bv. betaalbare materialen waarvan de levenscyclus weinig kosten genereert).
Hoe kan men de milieu-impact van een plat dak meten?
Voor het meten van de milieu-impact bestaat er een wetenschappelijke methode: de levenscyclusanalyse (LCA). Voor de LCA’s van residentiële gebouwen gaat men gewoonlijk uit van een verwachte levensduur van 60 jaar. Voor industriële gebouwen en kantoorgebouwen kan men eventueel een kortere levensduur in aanmerking nemen. Men gaat meestal uit van de veronderstelling dat het platte dak de volledige 60 jaar blijft bestaan, maar dat het nodig kan zijn om bepaalde onderdelen één of meerdere malen te vervangen. Het is echter niet gemakkelijk om de levensduur van de afdichting te bepalen, gelet op het gebrek aan duidelijke gegevens en een genormaliseerde methode. Voor het meten van de milieu-impact worden alle levenscyclusfasen van wieg tot graf in aanmerking genomen: de productie van de materialen (met inbegrip van de ontginning en het transport van de benodigde grondstoffen en de benodigde energie), de uitvoering of installatie op de bouwplaats (met inbegrip van het transport van de bouwmaterialen van de fabriek tot op de
bouwplaats), het gebruik en het levenseinde (de afbraak van het dak en het transport en de verwerking van het afval). De milieu-impact wordt weergegeven onder de vorm van een aantal indicatoren, waaronder de uitputting van de grondstoffen en een reeks gezondheids- en milieueffecten, zoals klimaatverandering en verzuring van het water en de bodem. Deze effecten kunnen dan samengevoegd worden tot een ééngetalscore, de globale milieu-impact.
Bestaan er officiële attesten die kunnen helpen bij de keuze van milieuvriendelijke materialen?
Men kan bij de federale EPD-databank een milieuproductverklaring of EPD aanvragen. Dit is een gestandaardiseerde fiche met objectieve milieu-informatie over een specifiek product, gebaseerd op de levenscyclusanalyse. Een EPD houdt geen waardeoordeel in maar kan bouwprofessionelen helpen bij de keuze van milieuvriendelijke materialen. Elke fabrikant die een milieuboodschap op zijn producten wenst aan te brengen is ertoe verplicht om een EPD te laten registreren. Om de Belgische bouwsector te helpen bij het evalueren en optimaliseren van de milieuprestatie van bouwelementen en gebouwen, werd de TOTEM-tool gelanceerd (tool voor het optimaliseren van de totale milieu-impact van materialen). Deze tool berust op een Europese methodologie en is vrij toegankelijk voor iedere bouwprofessioneel met enige kennis van levenscyclusanalyses.
Welke factoren kunnen een rol spelen om de milieu-impact van mijn plat dak te kennen?
Levenscyclusanalyses tonen aan dat de keuze voor een specifieke dakopbouw en de uitvoering ervan een belangrijke milieu-impact kunnen hebben. Zo is het aanbevolen om te opteren voor bouwmaterialen waarvan de milieu-impact over hun volledige levenscyclus beperkt is. Ook de gevolgen van hun uitvoering moeten hierbij in aanmerking genomen worden. Denken we bijvoorbeeld maar aan losliggend geplaatste daksystemen of aan systemen die zonder schade gedemonteerd of gerenoveerd kunnen worden, waardoor bijkomende milieu-impact die voortkomt uit de vervanging van de onderliggende isolatielaag tijdens de gebruiksfase kan vermeden worden. Verder is gebleken dat een goede dakisolatie ook voordeling is voor het milieu. De bijkomende milieu-impact ten gevolge van de dikkere isolatielaag wordt immers gecompenseerd door de daling van het energieverbruik voor de verwarming tijdens de levensduur van het dak. Ook de levensduur van de verschillende dakelementen is belangrijk. Naast de ligging van het gebouw, de atmosferische factoren en het gemak waarmee herstellingen kunnen gebeuren zijn ook een correct ontwerp, een zorgvuldige detaillering, een goede uitvoering en een degelijk onderhoud belangrijk. Uit
studies blijkt ook dat vervangingsscenario’s een belangrijke invloed lijken te hebben op de milieu-impact gedurende de levenscyclus van het platte dak (bv. een nieuwe bitumenlaag vlamlassen op een bestaande laag of het vervangen van een verlijmde EPDM/PVC en onderliggende isolatie…). Tot slot kan men stellen dat energiezuinig en materiaalbewust bouwen en renoveren, zonder toegevingen te doen voor wat betreft de technische en functionele prestaties van het gebouw, de boodschap blijft!
Hoe beoordeel ik de duurzaamheid van mijn plat dak?
Naast de milieu-impact van de materialen zijn er ook nog andere aspecten die een rol te spelen hebben bij de beoordeling van de duurzaamheid van platte daken: lager energieverbruik en verhoogd thermisch comfort door de bijkomende isolatie van het dak, beter water- en biodiversiteitsbeheer in aanwezigheid van een groendak, vermindering van het hitte-eilandeffect bij een wit of reflecterend afdichtingsmembraan of een groendak, productie van groene energie door zonnepanelen…Ook de algemene principes voor een weldoordacht gebruik, hergebruik en recyclage van materialen zijn van belang in de context van duurzaam grondstoffengebruik en circulaire economie. Met name voor platte daken zijn de losliggende plaatsing (met ballast) en de mechanische bevestiging van de verschillende lagen (afdichting, isolatie dampscherm) perfect compatibel met het streven naar demontabel en flexibel bouwen.
.svg){kind=small}
